Cultuur & Corona - 1 jaar later

24-3-2021 kasteel

De mate waarin de culturele en creatieve sector door de coronapandemie en alle maatregelen om die in te dammen is geraakt, is immens. Kunsten ’92 maakt na 1 jaar coronapandemie de tussenstand op in de de publicatie ‘Cultuur & Corona, 1 jaar later'. Uit de analyses van de verschillende disciplines blijkt telkens weer dat de makers, zzp’ers en kunstenaars de grootste slachtoffers van de coronacrisis zijn.

Letteren

Er zijn in Nederland maar ongeveer 90 auteurs die rond kunnen komen van hun royalties. De rest van de schrijvers heeft nevenactiviteiten nodig, waaronder het geven van workshops, lezingen en andere publieke optredens. Deze zijn stil komen liggen. Auteurs komen net als andere ZZP’ers in aanmerking voor de TOZO. Helaas biedt dit vaak geen uitkomst omdat het inkomen dan lager moet zijn dan bijstandsniveau, dat dan tot die grens wordt aangevuld. De auteursbond heeft een eigen steunfonds opgezet met rechtenorganisaties zoals BUMA/STEMRA, maar ook deze middelen schieten tekort. Een bescheiden oplossong is het verplaatsen van activiteiten naar online, maar hier gaat het slechts om een fractie van de inkomsten.

Ook boekhandels hebben het zwaar te verduren. De fysieke verkoop van boeken is met 11% gedaald. Vooral de grote boekhandels in steden hebben het zwaar, in verband met hoge huren. Boeklanceringen worden uitgesteld vanwege corona. De actie #steunjeboekhandel heeft weliswaar gezorgd voor meer omzet, maar het online kopen van boeken is een bewuste zoektocht naar een bepaald boek, waar boekhandels het normaal ook moeten hebben van het “snuffeleffect”. In Duitsland, België en Frankrijk vallen boekhandels onder essentiele winkels. De Nederlandse boekhandels dit ook graag bewerkstelligen.

Creatieve Industrie

Binnen de creatieve industrie is de invloed van de coronacrisis heel wisselend. Waar sommige ondernemers veel minder werk hebben, hebben anderen het roer om kunnen gooien om zo aan het werk te blijven. ZZP’ers geven aan zich afgesloten te voelen van opdrachtgevers, en opdrachten worden vaker inhouse uitgevoerd. Zo’n 30% van de ZZP’ers maakt gebruik van de TOZO. Van de ontwerpbureaus vroeg 50% steun aan binnen de eerste Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW) en gebruikte 29% de tweede NOW-overbrugging. 50% van de ondervraagden vroeg geen steun aan. Bij een groot gedeelte bleek dat er angst was voor het aanvragen van steun. Gelukkig is er ook ontwikkeling te zien bij bedrijven in de creatieve sector, waardoor er inkomsten konden worden gegenereerd.

Beeldende Kunst

Hoewel er in het begin van de coronacrisis een zwarte toekomst werd gezien, zijn bijna alle musea tot nog toe overeind gebleven. Bij de musea die dicht zijn gegaan was sprake van onderliggend leed. De groep die in de knel zit zijn de kunstenaars. Slechts een deel van de kunstenaars kan leven van de verkoop van werk via eigen kanalen. Vooral beginnend kunstenaars, die niet kunnen terugvallen op spaargeld, hebben het zwaar. Het CBS heeft berekend dat het gemiddelde inkomen van ZZP’ers in de kunsten in het 3e kwartaal van 2020 met 68,2% is gedaald. Bij de galeries is het beeld gevarieerder, de grote galeries zijn kapitaalkrachtig waar de kleinere in zwaar weer verkeren. Ook hier is gestart met een actie voor online verkoop maar dit blijkt lastig. De kunstbeurzen waren een grote bon van inkomsten, en deze zijn uitgesteld. Pluspunt is dat deelname hieraan ook veel geld kost en dit nu ook vervalt. Voor Musea geldt dat door ontslagen er veel kennis verloren dreigt te gaan. Door de verschillende steunmaatregelen lijken musea geholpen, maar het verschil tussen wel en niet Rijksoverheidsgesubsidieerd blijft groot. Zeker als men afhankelijk is van projectsubsidies, welke nu niet door kunnen gaan, is het zwaar. Er is veel zichtbare werkloosheid onder tentoonstellingsbouwers, curatoren, technici en kunstenaars. Door het gebrek aan perspectief is

Film/av-industrie

Ondanks de coronasteun haalden niet alle filmbedrijven het einde van 2020. Veel bedrijven vallen geruisloos weg, en ook in onderzoek zijn er weinig respondenten. Vooral nieuwkomers vallen weg, terwijl juist zij vaak innovatieve en nieuwe ideeën hebben die hard nodig zijn. Zij hebben echter vaak geen buffer om op terug te vallen. Sceneristen kunnen gelukkig vrijwel geheel coronaproof werken. Door de coronamaatregelen konden filmproducenten minder snel werken, wat natuurlijk invloed heeft op het kostenplaatje. Gelukkig werden de kosten geheel of gedeeltelijk opgevangen door het Filmfonds. Voor documentairemakers was het een moeilijk jaar omdat documentaires werden uitgesteld. Er is ook veel onzekerheid over internationale coproducties. Het meest zichtbare drama speelde zich af in bioscopen en filmtheaters. Door de (gedeeltelijke) sluiting van zalen daalde het filmbezoek in 2020 met 56%.

Podiumkunsten

Het werken in coronatijd vroeg veel wendbaarheid. Sinds september zijn voor hooggekwalificeerde culturele professionals, zoals solisten of dirigenten uit het buitenland, specifieke versoepelingen van kracht. Daaraan zijn strikte voorwaarden verbonden, zoals bijvoorbeeld de afname van sneltesten, soms meermaals tijdens 1 reis. Optredens werden vervangen door livestreams, waarbij leden van orkesten vanuit huis meespeelden. Wat wel en niet op het toneel past en mag, dicteert de aanpassingen aan programma’s. ZZP’ers worden minder ingehuurd, en ook choreografen teren in op hun spaargeld. Veel organisaties, zoals festivals, die sterk zijn in het vergaren van inkomsten uit eigen kaartverkoop hebben veel last van de crisis. Begin dit jaar startte het Rijk de BIS-regeling Ontwikkelinstellingen 2021-2024, bedoeld om de ontwikkelkracht van de sector op het gebied van talentontwikkeling en genre-innovatie te vergroten. Er liggen kansen, en er zijn voorbeelden van goedwerkende initiatieven. 

Terug naar nieuwsoverzicht